พฤหัสบดี, ตุลาคม 23, 2014
   
Text Size

ทรงกลมฟ้า



ทรงกลมฟ้าคืออะไร แตกต่างจากท้องฟ้าอย่างไร ทรงกลมฟ้ามีขนาดเท่าใด ห่างจากโลกเราเพียงใด คำถามเหล่านี้ต้องการคำตอบ เพื่อที่เราจะสามารถเข้าใจในเรื่องของการบอกตำแหน่งของดวงดาว  ทั้งนี้เพราะท้องฟ้าเป็นส่วนหนึ่งของทรงกลมฟ้านั่นเอง

ทรงกลมฟ้า

สุจิตรา  ศิริสวัสดิ์พิพัฒน์

ทรงกลมฟ้าคืออะไร แตกต่างจากท้องฟ้าอย่างไร ทรงกลมฟ้ามีขนาดเท่าใด ห่างจากโลกเราเพียงใด คำถามเหล่านี้ต้องการคำตอบ เพื่อที่เราจะสามารถเข้าใจในเรื่องของการบอกตำแหน่งของดวงดาว  ทั้งนี้เพราะท้องฟ้าเป็นส่วนหนึ่งของทรงกลมฟ้านั่นเอง

โลกเรา

ทรงกลมฟ้า

ศูนย์สูตรโลก

ลองจิจูด

ละติจูด

ขั้วโลกเหนือ

ขั้วโลกใต้

ศูนย์สูตรฟ้า

ไรต์แอสเซนชัน

เดคลิเนชัน

ขั้วฟ้าเหนือ

ขั้วฟ้าใต้

 


เส้นสมมติบนทรงกลมฟ้ามีไว้ทำไม  เส้นสมมติบนทรงกลมฟ้าเป็นเส้นที่กำหนดขึ้นเพื่อบอกตำแหน่งวัตถุท้องฟ้าบนทรงกลมฟ้าเช่นเดียวกับที่โลกสมมติเส้นลองจิจูดและละติจูดขึ้นมา เพื่อบอกตำแหน่งสิ่งต่างๆ บนโลกว่าอยู่ ณ ตำแหน่งที่ลองจิจูดและละติจูดที่เท่าใด เช่นกรุงเทพฯ อยู่ที่ลองจิจูดที่ประมาณ 100.5 องศาตะวันออก ละติจูดประมาณ 13 องศาเหนือ ในการบอกตำแหน่งหรือพิกัดของดวงดาวบนทรงกลมฟ้า เราจะบอกด้วยไรต์แอสเซนชันและเดคลิเนชัน ซึ่งมีการกำหนดดังนี้

ภาพแสดงไรต์แอสเซนชัน



ไรต์แอสเซนชัน
(ใช้สัญลักษณ์
) เป็นค่ามุมของเส้นวงกลม ซึ่งลากมาจากขั้วฟ้าเหนือไปยังขั้วฟ้าใต้ โดยจะตั้งฉากกับเส้นศูนย์สูตรฟ้า เส้นวงกลมที่มีไรต์แอสเซนชัน 0 เป็นเส้นวงกลมที่ผ่านจุดเวอร์นอลอิควินอกส์ (21 มีนาคม) (คือจุดที่เส้นสุริยวิถีตัดกับเส้นศูนย์สูตรฟ้า) วัดไรต์แอสเซนชันไปทางตะวันออกตามเส้นศูนย์สูตรฟ้าเท่านั้น และนิยมวัดเป็นชั่วโมง จึงเรียกเส้นดังกล่าวว่าวงกลมชั่วโมง (ใช้สัญลักษณ์ h) มีค่า 0 ถึง 24 ชั่วโมง (เท่ากับ 360°) สำหรับหน่วยที่ย่อยกว่าชั่วโมง  คือ นาที (ใช้สัญลักษณ์ m) ส่วนหน่วยที่ย่อยกว่านาที  คือ วินาที (ใช้สัญลักษณ์ s) เช่นเดียวกับการนับเวลาใน 1 วันนั่นเอง  ดังนั้นค่ามุมของเส้นที่มีไรต์แอสเซนชัน 1 ชั่วโมง จึงเท่ากับ 15 องศา เส้นไรต์แอสเซนชันบนท้องฟ้าจึงคล้ายกับเส้นลองจิจูดบนโลก

ภาพแสดงเดคลิเนชัน



เดคลิเนชัน
(ใช้สัญลักษณ์
) เป็นค่ามุมที่วัดจากเส้นศูนย์สูตรฟ้า หรือเส้นเดคลิเนชัน 0 ไปทางเหนือหรือทางใต้ โดยมุมที่วัดไปทางเหนือจะให้มีค่าเป็นบวก  ส่วนมุมที่วัดไปทางใต้จะให้มีค่าเป็นลบ มีค่า 0° ถึง 90° และ  0° ถึง -90° หรืออาจจะเขียนเดคลิเนชันว่ามีค่า 0° ถึง  90° เหนือ และ 0° ถึง 90° ใต้ สำหรับหน่วยที่ย่อยกว่าองศา  ก็คือ ลิปดา และหน่วยที่ย่อยกว่าลิปดา ก็คือ ฟิลิปดา  เช่นเดียวกับค่ามุมที่ใช้กันทั่วๆ ไปนั่นเอง เส้นเดคลิเนชัน บนท้องฟ้าจึงคล้ายกับเส้นละติจูดบนโลก


การบอกตำแหน่งของดวงดาวด้วยค่าไรต์แอสเซนชัน และ เดคลิเนชัน เป็นการบอกตำแหน่งดาว โดยใช้เส้นศูนย์สูตรฟ้าเป็นหลัก เช่นเดียวกับการบอกตำแหน่งดาวด้วยค่ามุมทิศ และมุมเงย ซึ่งบอกโดยใช้เส้นขอบฟ้าเป็นหลัก สำหรับจุดเด่นของการบอกตำแหน่งดวงดาวด้วยค่าไรต์แอสเซนชันและเดคลิเนชัน เป็นการบอกตำแหน่งที่ไม่เปลี่ยนไปตามที่โลกหมุนรอบตัวเองและละติจูดของโลก แต่การบอกตำแหน่งด้วยค่ามุมทิศ และมุมเงยจะเปลี่ยนไปตามเวลาและละติจูด เช่น  ตำแหน่งของดาวคาโนปัสจะอยู่ที่ = 6h 23m 57.1s = -52°  41 45


ท่านทราบหรือไม่ว่า  ดาวคาโนปัส  อยู่ที่ใดบนทรงกลมฟ้า




secondsci_logo
q2
เชิญทุกท่านฝากคำถาม ข้อสงสัย หรือ
ข้อคิดเห็นต่าง ๆ เกี่ยวกับหนังสือเรียน
เนื้อหาวิทยาศาสตร์ ฯลฯ ได้ที่ กล่อง
ข้อความใน Facebook Fanpage
ของสาขาฯ โดยคลิกที่ภาพ

เข้าสู่ระบบ

จำนวนผู้เข้าชม

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterวันนี้1279
mod_vvisit_counterอาทิตย์นี้11730
mod_vvisit_counterเดือนนี้64787
mod_vvisit_counterเดือนก่อน97200

We have: 33 guests, 9 bots online
วันที่ : 23 ต.ค. 2014